10-н жилийн турш алдан онон хичээлдээ шамдах үедээ шамдаж, залхуурах үедээ залхуурсаар дунд сургуулийг нэг юм дуусгасны дараа 4 жилийн турш чаддаг чаддаггүй хичээлүүдтэй зууралдаж, эцэг эхдээ гай болон байж их сургууль гээчийг төгсөнө. Тэгээд л азтай нэг нь нь гайгүй сайн цалинтай, өөрийнхөө суралцсан мэргэжлийнхээ дагуу ажилд анкет бөглөөд хаан болох гэж байгаа юм шиг шалгуурыг даван байж ажилд орно. Харин гайгүй гээд байгаа цалин нь 500,000 ч юм уу үсрээд л 1,000,000 төгрөгний цалин. Сая гэдэг уг нь их боломжийн сонсогдож байгаа ч яс юман дээрээ хог. Ийм цалин ч ховор. Харин энэ цалинг хүний төлөө ажилласныхаа төлөө ажлын хөлс болгон авдаг....
Нэг айлийг 3-н хүнтэй гэж бодъё. Хүүхэд нь гараас гарчихсан. Гэхдээ л жоохон. Ээж нь 300,000 төгрөг, аав нь арай илүү 500,000 төгрөгний цалинтай. Хамгийн түрүүн ХҮОАТ гээд цалингийн 10 хувь суутгагдана. Тэгээд яаж авдаг юм бүү мэд ямар ч байсан багасчдийн байна лээ. Ингээд 2 хүний сарын орлого нийлээд 700,000 төгрөг.
3-н хүний сард идэх талх 20,000 /өдөрт нэг атар талх, ядаж байхад заримдаа шамбийсан юм ирнээ/, талхны хольц 30,000 /элэгний нухаш, масло, элсэн чихрээ асгахгүй, амандаа наалдуулахгүйгээр хэрэглэсэн тохиолдолд/, унааны мөнгө 55,000 /Аав ажлаа тараад хадуурчихгүй бол шүү дээ/, махны мөнгө 50,000 /үхрийн мах бишээ/, ногоо 30,000 /нэг ч удаа төмсний нухаш, байцаааны салат хийж идэхгүйгээр/, байрны мөнгө 50,000 /ээж гэртээ байдаг болохоор цахилгаан их хэрэглээд байгаа юм шиг байгаа юм. Аав нь тог их гарлаа гэрэл асаахаа боль гэж зөндөө хэлдэг юм шиг байна лээ зайлуул/, хүүхдэд зориулах мөнгө 150,000 /багш нар нь янз бүрийн юм ав гэж шаарддаг, харин хүүхэд нь 2 ээлжийн цагаан цамцнаас өөр юм авахгүй, өдөрт пирожкины 1000 төгрөг, хаяа зайрмагны хэдэн төгрөг аваад хоолой нь өвөхгүй төмөр шиг биетэй явсан тохиолдолд/, Эхнэрийн хэрэгцээнд 150,000 /эхнэр чинь хүн юм хойно хаяа нэг будаг шунх авч найз нартайгаа бага сага мөнгө үрэх хэрэг гарсан тохиолдолд, басо ариун цэврийн хэрэглэл энэ тэр гээд хэрэг гарийшд. Ер нь жоохон нэмеэ 200,000/, аавын хэрэгцээнд 200,000 /ажил хийж байгаа хүн хамт олонтойгоо сард 2 удаа уулгүй яахав. Гэртээ ирээд нэмэлт зардал гаргах уршгийг тарьдаггүй тохиолдолд/.
Ингээд бүгд нийлээд 785,000 төгрөг болж байна. Дээрх тооцоо наргиан төдий юм л даа. Энэнд чинь шүдний оо, саван вок, цайны идээ, сүү будаа энэ тэр гэхээр хаанаа ч хүрэхгүй энэ цалин хог болоод л дуусна. 85,000 төгрөг байтугай л илүү зардал гардагийг та мэдийшд. Ингэж байтал хүүхэд нь сургуулиа төгсөөд Их сургуульд орж суралцана. Тэгээд л жилийн төлбөр, билетний мөнгө энэ тэр гээд энэ айлын цалин хаанаа ч хүрэхээ байж, дампуурах шатанд орно. Мөнгөний төлөө амьдрал гээчтэй тэмцсээр байтал залуу нас өнгөрч нэг л мэдэхэд үс бууралтаж өвөө эмээ болсон байна. Хүүхэд сургуулиа төгсөөд энэ замналаар л явна. Ингэхгүйн тулд залуучууд гадагшаа явж ажил хийдэг. Энэ нь аиьдралын төлөө тэмцэж байгаа гэдгээрээ бахархмаар ч гэсэн хүний нутагт хүмүүсийн боол болж хэдэн жил ажиллаад эх орондоо ирэхдээ эрүүл мэнд гэж авах юм байхгүй нэгэн болсон байна. Ингэд л нөгөө мөнгөнөөсөө эмчилгээ энэ тэр гээд л дүндээ дүн....
Энэ бичлэгийг уншсан уншаагүй үүнийг хүн бүр мэддэг гэж би боддог. Харин бид "Одоо яахуу" гэж бодох биш, "Одоо яавал дээр вэ" гэдгийг л бодох ёстой. Ялгаатай 2 үг шүү тэ....
Монгол улс яг одоо 1950, 1940-өөд оны үеийн Америкийн түвшний хөгжилтэй байж чадаж байгаа бил үү? Магадгүй түүнээс ч дээр үеийн түвшинд явж байгаа байх. Харин хөгжих ёстой бүгд нь хөгжөөд өөрсдөд нь ч хийх шинэ зүйл олдохоо байсан ийм улсад бид очоод боолоос өөр хийх зүйл олдохгүй байх нь зүйн хэрэг. Харин хөгжил дорой, хийх юм асар их байгаа эх орондоо бид ихийг хийж бүтээх хүсэл эрмэлзлээр дүүрэн, урам зоригтойгоор, нэгэн дуугаар урагшаа зүтгэж чадвал цэнгэлийн малайд хүрч чадахгүй ч гэсэн хавьгүй дээр амьдарцгаана гэдэгт л би итгэдэг юм.
